राँझा (बाँके) – ७० दिन बितिसक्यो, तर बाँकेका यी परिवारको प्रतीक्षा अझै सकिएको छैन । उनीहरूलाई न आफन्त फर्केर आउने खबर छ, न अन्तिम संस्कार गर्ने शव । भोटेकोशीको भेलले आफन्त मात्र बगाएन, परिवारको आशा, खुसी र चाडपर्व पनि सँगै बगाइदियो ।
गत भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीमा आफन्त बेपत्ता भएपछि नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका–२० थपुवाका अनलाल रोकायाको परिवार ७० दिनदेखि एउटै प्रश्नको उत्तर खोजिरहेको छ—उनीहरू जीवित छन् कि छैनन् ?
अनलालका दाजु शेरसिंह रोकाय, भाउजु विष्णुमती रोकाय र एक्लो छोरा दीपक रोकाय बाढीमा बेपत्ता भए । ५३ वर्षीय शेरसिंह रसुवा भन्सार कार्यालयको टिमुरे क्षेत्रमा काम गर्दै थिए । ५६ वर्षीया विष्णुमती उहाँसँगै हुनुहुन्थ्यो । १९ वर्षीय दीपक भने दाजु–भाउजुलाई भेट्न र गोसाइँकुण्ड दर्शनका लागि रसुवा पुग्नुभएको थियो । तर भोटेकोशीको उर्लंदो भेलले तीनै जनालाई एकैपटक बेपत्ता बनायो ।
त्यसयता अनलाल र उहाँकी श्रीमती कर्णसरीको जीवन एउटा अनन्त प्रतीक्षामा अडिएको छ । दिन बिते, हप्ता बिते, दुई महिना नाघेर ७० दिन पुग्यो । तर ढोकामा फर्केर आउने आफन्तको खबर आएन ।
“७० दिनभन्दा बढी भयो, बेपत्ता भएका हाम्रा मान्छेको न त सास भेटिएको छ, न त लास नै । अब सास र लास भेटिने आशा मर्दै गएको छ,” अनलालले भने, “डिएनए परीक्षणको रिपोर्ट पनि आएको छैन । सरकारले मृत्यु घोषणा गरिदिए मृत्यु संस्कार गर्ने सोच बनाएका छौँ ।”
आफन्तको मृत्यु भयो भनेर स्वीकार गर्ने आधार छैन, जीवित छन् भनेर आशा गर्ने प्रमाण पनि छैन । यही दोधारले परिवारलाई दिनहुँ मानसिक पीडा दिइरहेको छ । आफन्तको शव नपाउँदा मृत्यु संस्कारसमेत गर्न नसकिएको अनलालले बताए ।
यस वर्षको दसैँ र तिहार पनि उहाँको परिवारका लागि उत्सव बनेन । घरमा चाडपर्व आयो, तर खुसी आएन । आफन्त भेला भए, तर बेपत्ता दाजु, भाउजु र छोराको अभावले घर झन् सुनसान बन्यो । टीका, जमरा र दीपावलीका बीच उनीहरूको मनमा एउटै प्रश्न घुमिरह्यो—“हाम्रा मान्छे कहाँ छन् ?”
“हाम्रा मान्छे कतै फर्किहाल्छन् कि भन्ने आशा अब मर्दै गएको छ । न सास पाइयो, न लास नै । दोधारमै समय बितिरहेको छ,” अनलालले भने, “दसैँ र तिहारमा मनभित्रको असह्य पीडा झन् बल्झिएर आउने गरेको छ ।”
शव पहिचानका लागि डिएनए परीक्षणको नमुना दिएपछि कम्तीमा आफन्तको वास्तविक अवस्था थाहा हुने आशा परिवारमा पलाएको थियो । नेपालगञ्जस्थित भेरी अस्पतालमा परीक्षणका लागि नमुना दिइएको भए पनि अहिलेसम्म नतिजा आएको छैन ।
डिएनए रिपोर्ट नआउँदा परिवारको अन्योल झन् गहिरिएको छ । आफन्तको मृत्यु भएको हो भने मृत्यु संस्कार गर्नुपर्ने, जीवित भएको सम्भावना छ भने खोजी जारी राख्नुपर्ने—तर परिवारसँग निर्णय गर्ने ठोस आधार छैन ।
“सास वा लास केहीको अत्तोपत्तो छैन । के आधारमा सामाजिक संस्कार गर्ने भन्ने दोधारमा छौँ,” अनलालले भने, “हामी डिएनए रिपोर्टको प्रतीक्षामा छौँ । सरकारले आधिकारिक रूपमा मृत वा फेला पार्न नसकिएको घोषणा गरेपछि मात्रै सामाजिक संस्कार गर्ने सोच बनाएका छौँ ।”
बाढीले थपुवाकै अर्को परिवारलाई पनि यस्तै अनिश्चिततामा धकेलेको छ । रोजीरोटीका लागि रसुवा पुगेका आराम दमाईं र उजना दमाईं पनि भोटेकोशी बाढीमा बेपत्ता भए । उनीहरूका १६ वर्षीय छोरा सुभास नेपाली, ११ वर्षीय अश्विन र नौ वर्षीया छोरी स्मारिका भने अझै आमाबुवा फर्केर आउने आशामा दिन गन्दै छन् ।
उनीहरूका लागि बुबाआमा कहाँ छन् भन्ने प्रश्नको उत्तर दिन सक्ने कोही छैन । घरको ढोकातिर हेर्दै बितेका दिनहरू अब महिनामा परिणत भएका छन् । तर बालबालिकाको मनमा भने आमाबुवा फर्केर आउने आशा अझै बाँकी छ ।
थपुवाका दुवै परिवारमा यसपालिको दसैँ र तिहार शोकमै बित्यो । अरूका घरमा चाडपर्वको उज्यालो छाउँदा यी परिवारमा भने बेपत्ताको सम्झनाले अँध्यारो थपियो । आफन्तको मृत्यु भएको हो भन्ने यकिन नभएकाले शोक मनाउने कि फर्केर आउने आशामा बस्ने भन्ने अवस्थासमेत उनीहरूसँग छैन ।
नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका–२० का कार्यवाहक वडाध्यक्ष चक्रबहादुर बुढाले बेपत्ता परिवारको सामाजिक तथा धार्मिक संस्कार गर्न र उनीहरूको लामो अन्योल अन्त्य गर्न डिएनए परीक्षणको नतिजा तत्काल सार्वजनिक गर्नुपर्ने बताए । उनले सरकारले बेपत्ता व्यक्तिको अवस्थाबारे स्पष्ट र आधिकारिक धारणा सार्वजनिक गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।
बाढी गएको ७० दिन बितिसक्दा पनि परिवारले आफन्तको अवस्थाबारे स्पष्ट जानकारी नपाउनु आफैंमा गम्भीर पीडा बनेको छ । परिवारका लागि डिएनए रिपोर्ट केवल एउटा परीक्षणको नतिजा होइन, वर्षौँदेखि अड्किएको शोकको टुंगो र अनिश्चितताको अन्त्य गर्ने एउटा आधार बनेको छ ।
बाँकेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दिलकुमार तामाङका अनुसार भोटेकोशी बाढीमा परी बाँकेका २३ जना अझै बेपत्ता छन् । हालसम्म तीन जनाको शव पहिचान गरी मृत्यु घोषणा गरिएको छ भने ३२ जनालाई सकुशल उद्धार गरिएको छ ।
तर २३ परिवारका लागि बाढी अझै सकिएको छैन । नदीको पानी धेरै अघि बगिसकेको छ, सडक खुलेका छन्, जनजीवन सामान्य बन्दै गएको छ । तर उनीहरूको जीवनमा भने भोटेकोशीको त्यो दिन अझै रोकिएको छ ।
उनीहरू अझै एउटै खबरको प्रतीक्षामा छन्—आफ्नो मान्छे फर्केर आउने खबर, वा कम्तीमा अन्तिम संस्कार गर्न पाउने गरी मृत्युको आधिकारिक खबर ।
किनकि कहिलेकाहीँ लासको खबर पनि पीडित परिवारका लागि सासभन्दा कम हुँदैन ।
अहिले उनीहरूलाई चाहिएको त्यही एउटा निश्चित उत्तर हो—“उनीहरू कहाँ छन् ?”
